Wat is viscositeit bij motorolie?

Waarom temperatuur de stroming verandert

Als je een koude fles motorolie uitschenkt, merk je dat de olie meestal trager vloeit dan wanneer dezelfde olie warmer is. De samenstelling van de vloeistof is op dat moment dezelfde, maar haar weerstand tegen stroming is veranderd. Dat verschil speelt ook in de motor. Na een koude start moet de pomp olie aanzuigen en verplaatsen. Tijdens het rijden warmt de olie op en stroomt ze gemakkelijker. Het smeersysteem is ontworpen voor een bepaald bereik van eigenschappen in beide situaties.

Viscositeit verschilt van dichtheid. Dichtheid beschrijft hoeveel massa er in een bepaald volume zit. Viscositeit beschrijft hoeveel weerstand ontstaat wanneer lagen vloeistof langs elkaar bewegen. Een fles die zwaar aanvoelt vertelt je daarom weinig over de viscositeitsklasse. Ook kleur en het tempo waarmee een straaltje thuis uit de fles loopt geven onvoldoende informatie om een motorolie te beoordelen.

Wat meten de cijfers op een oliefles?

Een aanduiding zoals 5W-30 combineert een winterklasse en een klasse bij hoge temperatuur. Voor de winterklasse kijkt de norm onder meer naar de weerstand bij het starten en de verpompbaarheid bij lage temperatuur. Een lagere W-klasse moet aan bepaalde eisen voldoen bij lagere testtemperaturen. Dat is geen belofte over de laagste buitentemperatuur waarbij een willekeurige motor betrouwbaar start.

De warme klasse hangt onder meer samen met de kinematische viscositeit bij 100 °C. Het getal 30 is de naam van de klasse. Het staat niet voor een olietemperatuur of een hoeveelheid olie. De klasse omvat een bereik. Twee oliën met dezelfde code kunnen daarom op een technisch gegevensblad verschillende meetwaarden hebben en toch allebei binnen de klasse vallen.

Kinematische viscositeit en HTHS

Op een productblad zie je soms kinematische viscositeit in vierkante millimeters per seconde, ook geschreven als cSt. Die waarde beschrijft de stroming in verhouding tot de dichtheid. Bij het vergelijken van twee productbladen moeten de meettemperaturen overeenkomen. Een getal bij 40 °C laat zich niet rechtstreeks vergelijken met een getal bij 100 °C.

Een andere meting is HTHS, een maat voor dynamische viscositeit bij hoge temperatuur en hoge afschuifsnelheid. Die meet onder andere omstandigheden dan de kinematische meting. Het is daarom nuttig om te weten welk getal je leest, vooral als twee producten dezelfde SAE-code tonen maar verschillende prestatiespecificaties hebben.

Van viscositeitsklasse naar de juiste olie

Begin met het instructieboekje voor je exacte motor. Noteer de toegestane SAE-klasse en eventuele vereiste fabrikantgoedkeuring of prestatiespecificatie. Zoek daarna het productblad van de exacte uitvoering die je wilt kopen. Een webshop kan verschillende varianten onder vergelijkbare namen tonen. Controleer daarom of de code op de fles, het productblad en de fabrikantdocumentatie bij elkaar passen.

Stel dat twee flessen allebei 5W-30 vermelden. Op het ene productblad staat de goedkeuring die jouw fabrikant verlangt. Het andere blad vermeldt een andere toepassing. De gedeelde klasse helpt je de stroomeigenschappen in te delen, terwijl de ontbrekende goedkeuring een aparte vraag blijft. Vraag de olieproducent of je garage om bevestiging als de documenten onvoldoende duidelijk zijn.

Kies bij twijfel geen hogere warme klasse op basis van kilometerstand alleen. Bij een hoog olieverbruik of een waarschuwing over oliedruk kan een controle nodig zijn. Volg bij een waarschuwing altijd de instructie van de auto en laat de oorzaak beoordelen. Noteer na onderhoud de exacte productnaam en de gebruikte specificaties. Daarmee kun je bij een volgend bezoek controleren of dezelfde olie is gebruikt.